Dziewczę pierwiosnki zbierało,

Wesołe piosnki śpiewało,

A głos jej płynął po rosie,

W dalekim ginął rozgłosie.



Śpiewała o młodym maju,

Co się przechadza po gaju;

Jak zima przed nim ucieka,

A on jej grozi z daleka,

Rozrzuca jasność i kwiecie

I tak króluje na świecie.

Śpiewała o tej młodzieży,

Co się dziś bawi w żołnierzy;

Jak ją widziała po błoniu,

Przelatującą na koniu.

Za co się bije, to nie wie,

Lecz dobrze życzy jej w śpiewie.

A dalej o Matce Boskiej,

Co się zjawiła wśród wioski

I ludek ciemny poucza,

Co mu najbardziej dokucza

I kto dla niego jest wrogiem,

I kto odpowie przed Bogiem.

Śpiewała dalej, że z czasem

Stanie lud cały pod lasem

I pożałuje te dziatki,

Co giną jak ścięte kwiatki,

Jako pierwiosnki narodu

Za wcześnie zeszłe wśród lodu.

Lecz przecie śniegi roztają,

Sioła się kwieciem umają,

I lud jak ze snu zbudzony

Stanie dla kraju obrony,

I w wielką zebrany chmarę

Pociągnie za kraj i wiarę.



Kiedy tak śpiewa, zza krzaków

Wypada sotnia kozaków,

I woła oficer dziki:

"Dziewczyno, gdzie buntowniki?

Pokaż nam drogę, dziewczyno,

Niech te psy marnie wyginą!"

"Bóg cię ukarze, Moskalu -

Odpowie dziewczyna w żalu -

Że na krew ludzką tak chciwy

Krwią zlewasz spokojne niwy

I smutne kładziesz pokosy

Zabitych na leśne wrzosy...

Ja nie wiem, co to za jedni,

Lecz znałam w wiosce sąsiedniej

Matki okryte żałobą,

Więc ich nie zdradzę przed tobą".



Słysząc to starszy z siepaczy

Dobył janczarki kozaczej

I kulą posłał jej z dala

Odpowiedź godną Moskala.



A twarz dziewczyny pobladła,

U stóp leszczyny upadła,

Krwią się pierwiosnki oblały,

Na ustach piosnki skonały.



26 listopad 1867


Na dworze wicher i słota,

Tak smutno, mroczno i chmurno -

Po szybach deszczyk przygrywa,

A wicher śpiewa nokturno.



Tańcują pożółkłe liście,

Tańcują para za parą -

Ja siedzę smutny w kąciku

I w przestrzeń spoglądam szarą.



Czegoś mi tęskno i straszno,

Patrzę bezmyślnie przed siebie,

A coraz ciemniej mi w duszy

I coraz ciemniej na niebie.



Czy tylko wicher tak jęczy,

Kręcąc się z deszczem dokoła?

Czy tam nikt więcej nie płacze?

Nikt więcej na mnie nie woła?



Bo słyszę jakieś wzdychania

I jakieś głosy mi znane,

Które brzmią strasznie, ponuro,

Wstępując w serce stroskane:



I jakieś blade postacie

Do moich okien się tłoczą -

Patrzą się na mnie szyderczo,

Śmieją się ze mnie i droczą...



I nie pytając: czy wolno,

Wchodzą do mego mieszkania,

A każda z drwiącym uśmiechem

Przede mną nisko się kłania -



I ciągną w długim szeregu,

Szeleszcząc jak suche liście,

I tańczą para za parą

Przy dzikim wichru poświście.



"Chodź z nami! - wołają na mnie -

Wszakżeż ty do nas należysz?

Minioną przeszłością żyjesz!

I jeszcze kochasz, i wierzysz?



Ty się nas przecież nie wyprzesz,

Jak się ci wszyscy wyparli,

Co myślą, że żyją jeszcze,

Choć dawno duchem pomarli.



Chodź do nas! dalej do koła!

Z nami zabawisz się pięknie

I będziesz tańczyć, i śpiewać,

Póki ci serce nie pęknie!



Lepiej niech pęka od razu,

W krwawej przeszłości uścisku,

Niż ma zastygać powoli

Na brudnym ludzi śmiecisku!



Masz zostać przez nich zdeptanym

Lub stać się z nimi zaprzańcem,

Wolisz pójść w ciemność za nami,

Bawić się śpiewem i tańcem!"



Tak mnie wołają i kuszą

Coraz to śmielej, natrętniej -

I otaczają mnie kołem...

A w oczach coraz mi mętniej -



I czuję, że mnie unoszą -

Brzmi strasznie wichru muzyka,

Świat się pode mną zapada...

Wtem nagle wszystko mi znika -



I pusto w moim pokoju -

Na świecie mroczno i chmurno,

Po szybach deszczyk przygrywa,

A wicher śpiewa nokturno.