Opowieść ducha spisana

na posiedzeniu spirytystów

w dniu 31 grudnia 1893 roku 





Za życia byłem sceptykiem,

Po śmierci jestem nim jeszcze -

Za karę w nodze stołowej się mieszczę

I muszę poruszać stolikiem.



Strasznie zostałem skarcony,

Żem w spirytystów nie wierzył -

Zaledwiem bowiem żywot ziemski przeżył,

Diabeł pochwycił mnie w szpony.



I zawlókł w ciemne czeluście,

Gdzie w ognia i siarki dymie

Ujrzałem tłumy narodu olbrzymie,

Tłok taki jak na odpuście.



Widok, wyznaję to szczerze,

Był jednym z wspanialszych w świecie,

Trudno piękniejszy napotkać w balecie

Lub w fantastycznej operze.



Wszystko tam było prześliczne:

Bengalskich ogni bez miary,

Zielone, krwawe. błękitne pożary,

Wybuchy zórz elektryczne.



Harmonia straszna i dzika,

Klątwy, krzyk, jęki, zgrzytanie

Dysonansami zalały otchłanie,

Jak wagnerowska muzyka.



W płomieniach biedaczki dusze

Pocą się, smażą i skwierczą,

Wśród nich szatani chichoczą szyderczo,

Dziwne zadając katusze.



Te rozdzierają w kawałki,

Tamtej pakują w brzuch widły,

Innej znów w gardło kłąb gadzin obrzydły

I zdrój płonącej gorzałki.



Tu jakąś postać opasłą,

Co rączki składa pobożnie,

Na złotym z wolna obracają rożnie

I roztapiają na masło.



Tam dusze nadęte gniotą

Pod hydrauliczną maszyną...

Cudze łzy z wnętrza obficie im płyną

I pozostaje z nich błoto.



Tam znowu poety marę

Karmią wierszami własnemi

I wszystkie głupstwa, co pisał na ziemi,

Pchają mu gwałtem za karę.



Straszliwa nad wyraz męka,

Próżno się dławi i krztusi,

Te same brednie wiecznie łykać musi,

Choć nieraz jak bomba pęka.



Gdzieniegdzie orgia szalona,

Bezwstydne gody upiorów...

Świecą łby łyse dumnych senatorów

I nagie tancerek łona.



Aż któryś z szatanów bryźnie

Wiaderkiem gorącej smoły,

W ropuchy orszak zmienia się wesoły

I wszystko tonie w zgniliźnie.



Dworacy parami tańczą

Przed tronem u Lucypera,

Każdy językiem proch ze stopni

Ściera z giętkością wiernopoddańczą.



Co chwila ten lub ów dworak

Pod nogą gruntu nie spotka,

Stoczy się w otchłań, gdzieś do piekieł środka,

Na zawsze przepadł nieborak!



Kiedy oglądam te dziwy

I wkoło ciekawie patrzę

Sądząc, że w loży zasiadam w teatrze,

Czart do mnie zdąża straszliwy.



W ręku wężowy bicz niesie

I wstrząsa groźne narzędzie,

I prosto na mnie zamierza się w pędzie,

Więc ja do niego: "Mój biesie!



Próżno wężami byś chłostał,

Wątpię, by to mnie bolało,

Wszakże na ziemi zostawiłem ciało...

Sceptycyzm - ten mi pozostał.



Nie patrz się na mnie tak dziko,

Porzuć tę pozę sceniczną!

Bym mógł bez ciała czuć boleść fizyczną,

To się nie zgadza z logiką.



Ta groza piekielnej kaźni,

Którą szerzycie z urzędu,

Biorąc swe źródło z logicznego błędu,

Polega na wyobraźni.



Naiwne duszyczek zgraje,

Które straszycie z rozkoszą,

Sądzą, że różne męczarnie ponoszą,

Cierpią, bo tak się im zdaje.



Lecz mnie przerazić nie zdoła,

Pomimo wszystkich swych zalet,

Ten artystycznie obmyślany balet:

Płomienie, siarka i smoła...



Gdy tak przemawiam do czarta,

A dusze wkoło się kupią,

On pysk rozdziawił z miną śmiesznie głupią,

Że była widzenia warta.



Przez chwilę stał w niepewności,

Nie wiedząc, co ze mną pocznie:

Wreszcie mnie porwał i zaniósł bezzwłocznie

Do tronu szatańskiej mości.



"Z tą duszą kłopot mam - rzecze -

Gdyż twierdzi, iż w braku ciała

Nie będzie męki zadanej cierpiała

I że ją ogień nie piecze.



Z płonącej żartuje mazi

I wszystko mieni kuglarstwem,

Ten nędzny chłystek swoim niedowiarstwem

Całe nam piekło zarazi.



Wychodzi z odwiecznych reguł,

Zdarzenie to nadzwyczajne -

Wszystkie instrukcje, bądź jawne, bądź tajne,

Zbyły milczeniem ten szczegół.



Więc ty, monarcho szatanów,

Co piekłem rządzisz tak mądrze,

Myśl buntowniczą zdepc w samym jądrze,

Karę dla niego postanów."



"Co? - rzeknie piekielny władca -

On się chce rządzić rozumem,

Szczepi niewiarę pomiędzy dusz tłumem?

Ten cynik, ten świętokradca!



Gdy tyle dostojnych osób

Z ufnością smaży się w smole,

On chce w wątpliwość podać piekieł rolę?

Lecz znajdziem na niego sposób."



Spojrzał więc na mnie złowrogo

I rzekł po krótkim namyśle:

"Niech twoje losy będą odtąd ściśle

Związane z stołową nogą.



Będziesz obracał stół wszędzie -

Tak dalej rzecz ciągnął szatan -

Gdzie pierwszy lepszy nieuk lub szarlatan

Do tańca z tobą zasiędzie.



Ktokolwiek tylko się uprze

Z najpospolitszej gawiedzi,

Będziesz zmuszony dawać odpowiedzi

Na zapytania najgłupsze."



"Łaski! - krzyknąłem - ach łaski!

Nie ujdę, jak widzę, kary,

Lecz czyż na wieki mam cierpieć bez miary

W ten sposób nędzny i płaski?!"



Wiedziałem - czart się zaśmieje -

Że ugnę twą hardą duszę,

Lecz gdy cię widzę przystępnego skrusze,

Przeto ci zrobię nadzieję:



Gdy gusła i zabobony

Nie znajdą w świecie czcicieli,

Gdy każdy prawdę od błędu oddzieli

Będziesz od kary zwolniony."



Poznałem, że drwił szkaradnie,

Cedząc te słowa łaskawsze,

I że mi w służbie ciemnych potęg zawsze

Obracać stoły przypadnie.



Wszelkie złudzenia zbyteczne,

Od kary się nie wykręcę,

Nic nie położy kresu mojej męce,

Bo głupstwo ludzkie jest wieczne.


Wieczór się zbliżał, a nad naszą głową

Wciąż wyrastały prostopadłe ściany

I wciąż się zdawał oddalać na nowo

Wierzchołek w słońca promieniach kąpany:

Więc trzeba było myśleć o noclegu,

Zanim nas zdradne ciemności zaskoczą

Na skał urwanych przepaścistym brzegu.



Właśnie się naszym ukazała oczom,

Wciśnięta między dwa ramiona góry,

Kotlina, pełna granitowych łomów,

Które z daleka sterczały, jak mury

Zdobytej twierdzy lub zburzonych domów.

Była to naga, posępna kotlina,

Cieniem dwóch groźnych wierzchołka piramid

Pokryta. - W głębi toń jeziorka sina

I mchu na głazach zielony aksamit...

Zresztą ni trawki, ni krzewu - jedynie

Woda i głazy, i mchy w rozpadlinie.



Tu na jeziora zeszliśmy wybrzeże,

Między zwalone bryły granitowe,

By obrać sobie ciche na noc leże

I mech jedwabny podesłać pod głowę

W miejscu, gdzie wielkie głazy pochylone

Od nocnych wichrów dawały osłonę.

Na niebie jeszcze dzień panował biały,

A słońce, góry zasłonięte grzbietem,

Barwiło w szczytach wyzębione skały

Złotem, purpurą albo fioletem...

Czasu dość było do zmierzchu. Usiadłem

Tuż nad zmrożonym jeziorka zwierciadłem,

Co z brzegów w śniegi oprawne i lody

W dali marszczyło czerniejące wody.

Patrzałem: jako w pracy nieustannej

Fala srebrzystą powłokę podmywa,

Aż tafla lodu, dźwięk wydając szklanny,

Pęka i dalej z szelestem odpływa;

Patrzałem: jako na posępnej toni

Kra oderwana krąży wkoło brzegu,

Jak jedna drugą potrąca i goni,

Na trud próżnego skazana obiegu...

I żałowałem, że się próżno kręci,

Przypominając sobie ludzką dolę,

W której, ach nieraz, wszystkie dobre chęci

W zaklętym muszą obracać się kole...



Tymczasem dołem gęstsze cienie rosły,

Bory zsiniały pod mgieł mleczną szatą

I szczyt nad głową zagasnął wyniosły:

Pobladł i barwę przyjął popielatą.

Wraz z znikającą jasnością promienną

Ostatnie życia uchodziły ślady...

Mrok zwiększył martwość pustkowia kamienną

I obszar zastygł, posępny i blady,

I swym straszliwym przytłoczył ogromem

Myśli zbłąkane w państwie nieruchomem.

Geniusz tych wyżyn, surowy i groźny,

Powstał z przepaści mierząc mnie oczyma;

Swego oddechu słał mi powiew mroźny

I naprzód rękę wyciągnął olbrzyma,

Rozpościerając dokoła nade mną

Milczenie pustyń, nieskończoność ciemną

I tę samotność zamarłego świata,

Co dziwnym smutkiem ludzką pierś przygniata;

Samotność, w której milczącym ogromie

Człowiek swą słabość poznaje widomie

I chce się cofać przed nieznaną mocą,

Przed rozesłaną na przepaściach nocą,

Przed skrytych potęg gwałtownym objawem,

Przed niezbłaganym bezlitosnym prawem,

Przed rozpasanych żywiołów odmętem,

Przed nieświadomym... tajnym... nieujętem...



Uczuciem takiej grozy pokonany,

Między zaciszne powróciłem ściany,

Gdzie towarzysze legli już strudzeni

Na mchu, pod dachem gościnnych kamieni;

I sam złożyłem głowę na posłaniu,

W półsennym teraz pogrążon dumaniu.



Noc gęste mroki zapuściła wszędzie:

Nawet błękity niebios przeźroczyste,

Oprawne dołem w czarnych skał krawędzie,

Stały się więcej ciemne, przepaściste,

I tylko ową błękitną ciemnotę

Gdzieniegdzie gwiazdy przetykały złote.

Ciemność rzuciła pomost przez otchłanie

I wyrównała wnętrza gór podarte;

Zostało jedno wielkie rusztowanie,

Zbitych granitów grzbiety rozpostarte,

Ponad którymi dwie wierzchołka wieże,

Dwa wyniesione ostrokręgi cieniu

Chwiać się zdawały w niebieskim eterze

Przy migotliwym drżących gwiazd promieniu.

Cisza - a jednak w tej pozornej ciszy

Wsłuchane ucho ciągłe wrzenie słyszy,

Szmer nieustanny, na który się składa

Wszystko, co głosem z życia się spowiada:

I woda, która gdzieś w szczelinie syczy,

I fal powietrza szelest tajemniczy,

I pękających głazów łoskot głuchy,

I wszystkie świata na wpół senne ruchy.

Czasami skała u szczytu wisząca

Stoczy się na dół i z przeciągłym grzmotem

O najeżone ściany się roztrąca;

Huk długo echa powtarzają potem...

Aż rozsypany głaz na drobne części

W wąwozie gradem kamieni zachrzęści.



I znowu wszystko wraca do spokoju;

Tylko, jak dawniej, szepczą z sobą góry

Podmuchem wiatru i szemraniem zdroju;

I znowu płynie cicha pieśń natury

W gwiaździste sfery, w przestrzeń nieskończoną,

Gdzie wszystkie pieśni zdążają i toną,

I tam się wiąże, i zlewa, i brata

Z całą harmonią zaziemskiego świata.



W ślad za tą pieśnią myśli moje biegły,

Wyswobodzone z tłoczącej je grozy.

Wolny, choć prawom powszechnym podległy,

Duch mój wstępował na gwiaździste wozy

I tracił z oczu ludzkich istnień chwile,

I wydeptany ślad na ziemskiej bryle;

I zapominał o swojej obroży,

I o boleści, co go we śnie trwoży.

On się zanurzył w źródle wiecznie żywem,

Poruszającym wielkie koło bytu;

Uczuł się jednym łańcucha ogniwem

Rozciągniętego przez otchłań błękitu;

On znalazł wspólne ognisko żywotów

I związek z całym ogromem stworzenia,

Z wieczystym duchem, co mu podać gotów

Rękę z ciemności albo z gwiazd płomienia;

Więc w rozpostartej na przepaściach nocy

Już opuszczenia nie czuł i niemocy,

I mógł się poddać, jako drobny atom,



Tej twórczej myśli, co przewodzi światom,

I z nieodmiennym zgodzić się wyrokiem,

I odpoczywać, jak pod matki okiem.