Na dworze wicher i słota,

Tak smutno, mroczno i chmurno -

Po szybach deszczyk przygrywa,

A wicher śpiewa nokturno.



Tańcują pożółkłe liście,

Tańcują para za parą -

Ja siedzę smutny w kąciku

I w przestrzeń spoglądam szarą.



Czegoś mi tęskno i straszno,

Patrzę bezmyślnie przed siebie,

A coraz ciemniej mi w duszy

I coraz ciemniej na niebie.



Czy tylko wicher tak jęczy,

Kręcąc się z deszczem dokoła?

Czy tam nikt więcej nie płacze?

Nikt więcej na mnie nie woła?



Bo słyszę jakieś wzdychania

I jakieś głosy mi znane,

Które brzmią strasznie, ponuro,

Wstępując w serce stroskane:



I jakieś blade postacie

Do moich okien się tłoczą -

Patrzą się na mnie szyderczo,

Śmieją się ze mnie i droczą...



I nie pytając: czy wolno,

Wchodzą do mego mieszkania,

A każda z drwiącym uśmiechem

Przede mną nisko się kłania -



I ciągną w długim szeregu,

Szeleszcząc jak suche liście,

I tańczą para za parą

Przy dzikim wichru poświście.



"Chodź z nami! - wołają na mnie -

Wszakżeż ty do nas należysz?

Minioną przeszłością żyjesz!

I jeszcze kochasz, i wierzysz?



Ty się nas przecież nie wyprzesz,

Jak się ci wszyscy wyparli,

Co myślą, że żyją jeszcze,

Choć dawno duchem pomarli.



Chodź do nas! dalej do koła!

Z nami zabawisz się pięknie

I będziesz tańczyć, i śpiewać,

Póki ci serce nie pęknie!



Lepiej niech pęka od razu,

W krwawej przeszłości uścisku,

Niż ma zastygać powoli

Na brudnym ludzi śmiecisku!



Masz zostać przez nich zdeptanym

Lub stać się z nimi zaprzańcem,

Wolisz pójść w ciemność za nami,

Bawić się śpiewem i tańcem!"



Tak mnie wołają i kuszą

Coraz to śmielej, natrętniej -

I otaczają mnie kołem...

A w oczach coraz mi mętniej -



I czuję, że mnie unoszą -

Brzmi strasznie wichru muzyka,

Świat się pode mną zapada...

Wtem nagle wszystko mi znika -



I pusto w moim pokoju -

Na świecie mroczno i chmurno,

Po szybach deszczyk przygrywa,

A wicher śpiewa nokturno.


Poeto! Oskarżono ciebie przed narodem,

Ze kazałeś bezwładnym poruszać się bryłom

I po swej śmierci niosąc pieśń - jak sztandar - przodem

Prowadziłeś bezbronne zastępy na wyłom,

Gdzie bez nadziei zwycięstw lały krew obficie.

Jeśli to twoją winą, że budząca życie

Pieśń jak orkan wstrząsnęła śpiącą grobów ziemię

I na chwilę zwiększyła naszych nieszczęść brzemię

Krwawe widmo ojczyzny wywołując z trumny;

Jeśli to twoją winą, że pchany rozpaczą

Naród zerwać chciał więzy - to możesz być dumny!

Ci, którzy ucierpieli najwięcej, przebaczą!

I Polska ci przebaczy, kochający synu,

I nie będzie dla ciebie żałować wawrzynu.

Bo święte hasła twoje, to nie hasła chwili,

Co przepadają mamie w ciężkich dniach rozbicia;

Wiara twa nie zawiedzie, miłość nie omyli,

Lecz poprowadzi naród do nowego życia.

Mylą się pokolenia w dróg swoich wyborze,

Jednak cel postawiony mylnym być nie może.

Gdyby nie głos natchniony narodowej lutni,

Który nie dał zmęczonym usypiać w letargu,

Czymże byśmy dziś byli my, nędzarze smutni? -

Gromadą niewolników na publicznym targu,

Narodem bez przyszłości, bez celu, bez części,

Którym pan jego gardzi, chociaż czasem pieści.



Wprawdzie by nas żywiła szczodrzej polska gleba,

A plon nasz by nie poszedł na pastwę płomieni;

Wprawdzie byłoby lepiej tym zjadaczom chleba,

Którzy się tuczyć pragną, z losem pogodzeni;

Lecz nad przyszłością naszą noc by zaszła głucha

I naród cały został bez serca, bez ducha...



Że tak nie jest - to twoja, o poeto, wina,

Więc potomność już wyrok ogłaszać poczyna

I laur, który od dawna tobie się należy,

Pośród nowych pokoleń bierzesz z rąk młodzieży.



17 marzec 1882