Wieczór się zbliżał, a nad naszą głową

Wciąż wyrastały prostopadłe ściany

I wciąż się zdawał oddalać na nowo

Wierzchołek w słońca promieniach kąpany:

Więc trzeba było myśleć o noclegu,

Zanim nas zdradne ciemności zaskoczą

Na skał urwanych przepaścistym brzegu.



Właśnie się naszym ukazała oczom,

Wciśnięta między dwa ramiona góry,

Kotlina, pełna granitowych łomów,

Które z daleka sterczały, jak mury

Zdobytej twierdzy lub zburzonych domów.

Była to naga, posępna kotlina,

Cieniem dwóch groźnych wierzchołka piramid

Pokryta. - W głębi toń jeziorka sina

I mchu na głazach zielony aksamit...

Zresztą ni trawki, ni krzewu - jedynie

Woda i głazy, i mchy w rozpadlinie.



Tu na jeziora zeszliśmy wybrzeże,

Między zwalone bryły granitowe,

By obrać sobie ciche na noc leże

I mech jedwabny podesłać pod głowę

W miejscu, gdzie wielkie głazy pochylone

Od nocnych wichrów dawały osłonę.

Na niebie jeszcze dzień panował biały,

A słońce, góry zasłonięte grzbietem,

Barwiło w szczytach wyzębione skały

Złotem, purpurą albo fioletem...

Czasu dość było do zmierzchu. Usiadłem

Tuż nad zmrożonym jeziorka zwierciadłem,

Co z brzegów w śniegi oprawne i lody

W dali marszczyło czerniejące wody.

Patrzałem: jako w pracy nieustannej

Fala srebrzystą powłokę podmywa,

Aż tafla lodu, dźwięk wydając szklanny,

Pęka i dalej z szelestem odpływa;

Patrzałem: jako na posępnej toni

Kra oderwana krąży wkoło brzegu,

Jak jedna drugą potrąca i goni,

Na trud próżnego skazana obiegu...

I żałowałem, że się próżno kręci,

Przypominając sobie ludzką dolę,

W której, ach nieraz, wszystkie dobre chęci

W zaklętym muszą obracać się kole...



Tymczasem dołem gęstsze cienie rosły,

Bory zsiniały pod mgieł mleczną szatą

I szczyt nad głową zagasnął wyniosły:

Pobladł i barwę przyjął popielatą.

Wraz z znikającą jasnością promienną

Ostatnie życia uchodziły ślady...

Mrok zwiększył martwość pustkowia kamienną

I obszar zastygł, posępny i blady,

I swym straszliwym przytłoczył ogromem

Myśli zbłąkane w państwie nieruchomem.

Geniusz tych wyżyn, surowy i groźny,

Powstał z przepaści mierząc mnie oczyma;

Swego oddechu słał mi powiew mroźny

I naprzód rękę wyciągnął olbrzyma,

Rozpościerając dokoła nade mną

Milczenie pustyń, nieskończoność ciemną

I tę samotność zamarłego świata,

Co dziwnym smutkiem ludzką pierś przygniata;

Samotność, w której milczącym ogromie

Człowiek swą słabość poznaje widomie

I chce się cofać przed nieznaną mocą,

Przed rozesłaną na przepaściach nocą,

Przed skrytych potęg gwałtownym objawem,

Przed niezbłaganym bezlitosnym prawem,

Przed rozpasanych żywiołów odmętem,

Przed nieświadomym... tajnym... nieujętem...



Uczuciem takiej grozy pokonany,

Między zaciszne powróciłem ściany,

Gdzie towarzysze legli już strudzeni

Na mchu, pod dachem gościnnych kamieni;

I sam złożyłem głowę na posłaniu,

W półsennym teraz pogrążon dumaniu.



Noc gęste mroki zapuściła wszędzie:

Nawet błękity niebios przeźroczyste,

Oprawne dołem w czarnych skał krawędzie,

Stały się więcej ciemne, przepaściste,

I tylko ową błękitną ciemnotę

Gdzieniegdzie gwiazdy przetykały złote.

Ciemność rzuciła pomost przez otchłanie

I wyrównała wnętrza gór podarte;

Zostało jedno wielkie rusztowanie,

Zbitych granitów grzbiety rozpostarte,

Ponad którymi dwie wierzchołka wieże,

Dwa wyniesione ostrokręgi cieniu

Chwiać się zdawały w niebieskim eterze

Przy migotliwym drżących gwiazd promieniu.

Cisza - a jednak w tej pozornej ciszy

Wsłuchane ucho ciągłe wrzenie słyszy,

Szmer nieustanny, na który się składa

Wszystko, co głosem z życia się spowiada:

I woda, która gdzieś w szczelinie syczy,

I fal powietrza szelest tajemniczy,

I pękających głazów łoskot głuchy,

I wszystkie świata na wpół senne ruchy.

Czasami skała u szczytu wisząca

Stoczy się na dół i z przeciągłym grzmotem

O najeżone ściany się roztrąca;

Huk długo echa powtarzają potem...

Aż rozsypany głaz na drobne części

W wąwozie gradem kamieni zachrzęści.



I znowu wszystko wraca do spokoju;

Tylko, jak dawniej, szepczą z sobą góry

Podmuchem wiatru i szemraniem zdroju;

I znowu płynie cicha pieśń natury

W gwiaździste sfery, w przestrzeń nieskończoną,

Gdzie wszystkie pieśni zdążają i toną,

I tam się wiąże, i zlewa, i brata

Z całą harmonią zaziemskiego świata.



W ślad za tą pieśnią myśli moje biegły,

Wyswobodzone z tłoczącej je grozy.

Wolny, choć prawom powszechnym podległy,

Duch mój wstępował na gwiaździste wozy

I tracił z oczu ludzkich istnień chwile,

I wydeptany ślad na ziemskiej bryle;

I zapominał o swojej obroży,

I o boleści, co go we śnie trwoży.

On się zanurzył w źródle wiecznie żywem,

Poruszającym wielkie koło bytu;

Uczuł się jednym łańcucha ogniwem

Rozciągniętego przez otchłań błękitu;

On znalazł wspólne ognisko żywotów

I związek z całym ogromem stworzenia,

Z wieczystym duchem, co mu podać gotów

Rękę z ciemności albo z gwiazd płomienia;

Więc w rozpostartej na przepaściach nocy

Już opuszczenia nie czuł i niemocy,

I mógł się poddać, jako drobny atom,



Tej twórczej myśli, co przewodzi światom,

I z nieodmiennym zgodzić się wyrokiem,

I odpoczywać, jak pod matki okiem.


Niezabudki wdzięczne kwiecie

Ona dała mi,

Gdym anielkie żegnał dziecię,

Ciche tłumiąc łzy.

I mówiła, kryjąc twarz:

- "Luby! wrócisz przecie?

Ja cię czekam, wtedy dasz

Niezabudki kwiecie.



Wszak mówiłeś, że me oczy

Jasne, jak ten kwiat,

Gdy się po nich łezka toczy

W dziwny marzeń świat.

Mego życia rajski sen,

Wziąłeś sen uroczy,

Bierz więc łzawy kwiatek ten,

Pomnij na me oczy.



Kiedy smutek cię przemoże,

Gdy cię złamie ból,

Porzuć góry, porzuć morze,

Wracaj do tych pól.

Jak ja teraz moją skroń

Na twych piersiach złożę,

Mej miłości czysta toń

Głębsza, niźli morze.



Gdybyś długo błądził w świecie,

I po przejściu burz

Znalazł dziś ci miłe dziecię,

W cichym grobie już -

Idź, o luby, na mój grób

W noc miesięczną w lecie,

Rzuć, spełniając dawny ślub,

Niezabudki kwiecie."



Odjecjałem. Dni mijały.

Nadszedł smutku dzień;

Wszystkie moje ideały

Pierzchły, jako cień;

Jeden tylko wierny mi

Został kwiatek mały,

A z nim pamięć lepszych dni,

Senne ideały.



Życie lało gorzkie męty

W kielich duszy mej,

A ja szedłem uśmiechnięty,

Bo wierzyłem jej!

Dwoje oczu, gwiazdek dwie,

Jak talizman święty

Prowadziło w przyszłość mnie,

Szedłem uśmiechnięty.



I ostatnie blaski złote

Snuła życia łódź...

Gdym w niebieską wstąpił grotę,

Echo rzekło: wróć!

Więc rzuciłem wzrokiem w dal,

Opuściłem grotę,

I wędzując pośród fal,

Snułem blaski złote.



Raz, ach! śniłem sen proroczy,

Że już widzę tuż:

Ma zamknięte martwe oczy,

Wieniec z białych róż,

Drżące rączki trzyma w krzyż,

Kwiaty wśród warkoczy,

Więc spytałem: "Czemu drżysz,

I zamykasz oczy?"



Nic nie rzeła, lecz z westchnieniem

Stopniała we mgle...

Jam się zbudził z przerażeniem

I wróżyłem źle:

Ach, myślałem, ona to

Przyszła marnym cieniem,

Osłonięta grobu mgłą,

Żegnać mnie westchnieniem.



Nigdy jej nie ujrzę zatem!...

I ostatnia nić,

Co wiązała mnie z tym światem

Pękła... mamże żyć?...

Pójdę tylko na jej grób

W nić miesięczną latem,

I wypełnię dawny ślub,

Co mnie wiąże z światem.



Popędziłem jak szalony,

Serce łamał ból...

Gdym się zbliżął w znane strony,

Do rodzinnych pól,

Nad strumieniem, gdzie mi kwiat

Dała łzą zroszony,

Powitałem wspomnień świat,

Biegnąc jak szalony.



Aż wtem nagle widzę dwoje

Nad zwierciadłem wód,

Jak zrywają kwiaty moje,

Kwiaty drogie wprzód;

Dziewczę skryło swoją twarz

W jego płaszcza zwoje,

I widziałem, Boże skarz!

Ich w uścisku dwoje!



Jak statua Laokona

Stoję słupem wciąż,

A myśl dziwna, że to ona,

Kąsa mnie jak wąż...

Aż nareszcie, Boże skasz!

Odchylił ramiona.

Odwróciła swoją twarz...

Ach!... to była ona!



Wkrótce potem, ha, co chcecie!

Kiedy za mąż szła,

Prowadziłem rajskie dziecię

Do kościoła... Ha!

Tylko na pamięci znak,

W noc miesięczną w lecie,

Na weselu wpiąłem w frak

Niezabudki kwiecie...



Tak się skończył sen milutki

I ostatnia nić...

Zwiędły kwiatek niezabudki

Przestał w sercu żyć.

Powróciłem, w ciemne mgły

Unosząc swe smutki,

I nie wierzę dziś już w sny,

Ani w niezabudki!



19 listopad 186