Z przepaści ciemne widmo wstało...

I na urwisku stromem

Wędrowca w drodze zatrzymało

Bezkształtnym swym ogromem.



Przyszło go trwożyć groźną mocą,

Co ludzkie serca gnębi -

Unicestwienia głuchą nocą -

Próżnią bezdennej głębi.



I zasłoniwszy błękit, rzecze:

"Nic ciebie nie ocali,

Z tego rozdroża, o człowiecze,

Już nie ma wyjścia dalej!



Próżno na przekór twardym losom

Zmierzałeś wciąż do szczytu

I próżno chciałeś kraść niebiosom

Zagadkę swego bytu.



Szalona pycha ciebie zwiodła -

Myślałeś, że bez końca

Będziesz nieść w górę ludzkie godła,

Do prawdy zdążać słońca.



Wiedz, że nie może nikt bezkarnie

W bezdenną ton spozierać...

I musisz wszystkie przejść męczarnie,

I zwątpić... i umierać...



To światło, z którym dumnie kroczysz,

Na to ci tylko służy,

Byś ujrzał przepaść, gdzie się stoczysz

Na końcu swej podróży.



Tym światłem mar uroczych roje

Spłoszyłeś na swej drodze -

Uniosły z sobą szczęście twoje...

A za to ja przy - chodzę.



Na miejsce jasnej ich gromady

Co pierzchła już skrzydlata...

Przybywam jako cień zagłady

I wiecznej nędzy świata...



A człowiek na to: "Marny cieniu,

Coś postać wziął olbrzyma,

Idę ku swemu przeznaczeniu

I nic mnie nie zatrzyma.



Do góry, naprzód, wciąż przez wieki

Z tym światłem, co mi dano

Muszę w przyszłości kraj daleki

Za jutrznią biec różaną.



Muszę zdobywać krok za krokiem,

Zdążając wiecznie za nią,

Na stromych ścieżkach walczyć z mrokiem

I chwiać się nad otchłanią.



Niejedne widma przychodziły,

By wieść mnie na bezdroże,

Niejeden sen mnie wabił miły

Na kwiatów miękkie łoże.



Spędziłem wszystkie mary piękne,

By prościej iść do celu -

I ciebie teraz się nie zlęknę,

Posępny kusicielu.



I ty ustąpić musisz z drogi -

Zwodnicza twa potęga!

Ponad nicestwa ciemne progi

Duch ludzki wyżej sięga!"


Byłeś jednym z tych ludzi nielicznego koła,

Co wierni ideałom, pod nogą nie czują

Ziemskiego błota - dotknięciem się trują.

Ludzi palącej myśli i bladego czoła,

Co rażeni w kolebce spojrzeniem anioła,

Jak błędne cienie po ziemi się snują.



A wyzwolenia z męki czekając serdecznej,

Jak stracone pikiety wielkiej armii ludów

Idą - niepostrzeżeni dokazują cudów,

Ginąc bez echa w niepamięci wiecznej.



Przebiegłeś swoje metę jak rycerz bez trwogi,

Bez skargi, bez pociechy; ani twemu oku

Odsłoniła się przyszłość w ognistym obłoku,

Jak ostatni sakrament do ostatniej drogi.



Do twojego grobowca nie zstąpi cień sławy,

Co po podziemiach zbiera swoje ulubieńce,

A próchniejące kości strojąc w lauru wieńce,

Na zasiew światu rzuca ich proch krwawy.



Śpij cicho, fala życia leniwo się toczy

Dla tych, co sztandar walki chcą zatknąć przy zgonie,

I nieśmiertelność, którą czują w łonie,

Przekazać pokutnicy, co w popiołach kroczy,

A którą oglądali w tęsknocie proroczej

Królową ludów - zwycięską w Syjonie.



Neapol, październik 1864