Łabędzi słyszałem śpiew.

Było to letnim wieczorem:

Przy bladym świetle miesiąca,

W pośrodku płaczących drzew,

Ponad przejrzystym jeziorem,

Stała wybładła i drżąca,

Łabędzi zawodząc śpiew.



Na cichej powierzchni fal

Łabędzie pieśni słuchały,

Myśląc, że jeden z ich grona

Przedśmiertny wylewa żal,

Gdyż ona, jak łabędź biały,

Co z pieśnią, zraniony, kona,

Śpiewała wśród cichych fal.



Dziś dla niej ostatni dzień,

W którym do śnieżnych słuchaczy

Swobodnie przemawiać może

Wśród serca gwałtownych drżeń,

I głosem śpiewnej rozpaczy

Płynąć po modrym jeziorze,

Żegnając ostatni dzień.



Gdyż jutro wykopią grób

Dziewiczej życia piosence,

Pogrzebią sen ideału:

Jutro nastąpi jej ślub,

I zwiążą na zawsze ręce,



Bez serc żywszego udziału

W małżeński położą grób.



Niemiły weźmie ją mąż -

Tak każą względy rodowe,

I domu wysokie związki -

Te słowa słyszała wciąż...

Więc poddać musiała głowę

Pod cierń mirtowej gałązki,

Pod łańcuch, co włoży mąż.



I musi, rzucając dom,

Pójść za nim, jak niewolnica,

Po stracie wszystkich swych marzeń

Ku ciemnym, nieznanym dniom,

Przywołać uśmiech na lica,

Gdy sama, pełna przerażeń,

Porzuca rodzinny dom.



I nie wie, jaki jej byt

Zgotuje ręka człowieka,

Którą ma ująć ze łzami;

Czy boleść, rozpacz, lub wstyd,

W ciemnej przyszłości ją czeka?

Czy białych skrzydeł nie splami

Ten nowy, posępny byt?



I nie wie, na jaki ląd

Obca ją wola popędzi...

Wie tylko, że bez miłości,

Bez pociech odejdzie stąd

I już wśród białych łabędzi

Nie stanie w dawnej czystości,

Na obcy stąpiwszy ląd.



Więc bólem dobyty śpiew

Rzuca, w łabędzia postawie,

Tej rzeszy słuchaczy bratniej

Spod wieńca płaczących drzew;

Ptaki słuchają ciekawie,

Bo wiedzą, że to ostatni,

Prawdziwy łabędzi śpiew!


Dziewczę pierwiosnki zbierało,

Wesołe piosnki śpiewało,

A głos jej płynął po rosie,

W dalekim ginął rozgłosie.



Śpiewała o młodym maju,

Co się przechadza po gaju;

Jak zima przed nim ucieka,

A on jej grozi z daleka,

Rozrzuca jasność i kwiecie

I tak króluje na świecie.

Śpiewała o tej młodzieży,

Co się dziś bawi w żołnierzy;

Jak ją widziała po błoniu,

Przelatującą na koniu.

Za co się bije, to nie wie,

Lecz dobrze życzy jej w śpiewie.

A dalej o Matce Boskiej,

Co się zjawiła wśród wioski

I ludek ciemny poucza,

Co mu najbardziej dokucza

I kto dla niego jest wrogiem,

I kto odpowie przed Bogiem.

Śpiewała dalej, że z czasem

Stanie lud cały pod lasem

I pożałuje te dziatki,

Co giną jak ścięte kwiatki,

Jako pierwiosnki narodu

Za wcześnie zeszłe wśród lodu.

Lecz przecie śniegi roztają,

Sioła się kwieciem umają,

I lud jak ze snu zbudzony

Stanie dla kraju obrony,

I w wielką zebrany chmarę

Pociągnie za kraj i wiarę.



Kiedy tak śpiewa, zza krzaków

Wypada sotnia kozaków,

I woła oficer dziki:

"Dziewczyno, gdzie buntowniki?

Pokaż nam drogę, dziewczyno,

Niech te psy marnie wyginą!"

"Bóg cię ukarze, Moskalu -

Odpowie dziewczyna w żalu -

Że na krew ludzką tak chciwy

Krwią zlewasz spokojne niwy

I smutne kładziesz pokosy

Zabitych na leśne wrzosy...

Ja nie wiem, co to za jedni,

Lecz znałam w wiosce sąsiedniej

Matki okryte żałobą,

Więc ich nie zdradzę przed tobą".



Słysząc to starszy z siepaczy

Dobył janczarki kozaczej

I kulą posłał jej z dala

Odpowiedź godną Moskala.



A twarz dziewczyny pobladła,

U stóp leszczyny upadła,

Krwią się pierwiosnki oblały,

Na ustach piosnki skonały.



26 listopad 1867